Gesjoemel op het vmbo

In Amsterdam bestaan er al jaren veel ernstige klachten over de kwaliteit van het onderwijs bij een substantieel deel van de vmbo en mbo-opleidingen. Op een flink deel van de opleidingen is er sprake van een chaotische onderwijsorganisatie, structurele lesuitval, slecht gemotiveerde docenten en een flinke groep leerlingen die helemaal nooit in de klas verschijnt. Een groot deel van de middelbare en voortgezette (beroeps)onderwijs is enorm gesegregeerd. De meerderheid van de leerlingen van allochtone afkomst heeft een enorme taalachterstand en spreekt nauwelijks goed Nederlands. ‘Hoe kan het dat leerlingen die nog niet eens fatsoenlijk Nederlands kunnen lezen en schrijven, allemaal keurig slagen?’
Een docent klapt uit de school
De docent werkt sinds 2002 op deze Amsterdamse school, waar meerdere opleidingen worden gegeven: het zogeheten vmbo-kader, de theoretische leerweg (TL) voor leerlingen met een mavo-advies en een havo-opleiding. De docent geeft les aan alle opleidingen. De leerlingen op de school zijn tussen de twaalf en achttien jaar oud en meer dan 99 procent is van allochtone afkomst, dat wil zeggen vrijwel uitsluitend van Marokkaanse en Turkse origine. Er zitten nog een klein groepje van Surinaamse kinderen en nog drie autochtoon Hollandse kinderen op deze school. ‘Ik ben een half jaar na de aanslagen van elf september hier aan de slag gegaan als leraar maatschappijleer dus op een puur zwarte mbo-school. Erger dan dat kun je het niet krijgen. Maar ik dacht juist: Daar wil ik heen. Dat was voor mij een bewuste keuze. Formeel is de meerderheid van de kinderen natuurlijk in Nederland geboren, maar ze voelen zich gewoon absoluut niet Nederlands. Maar het was en is mijn doel om deze kinderen in de Nederlandse samenleving te introduceren, ze te laten ontdekken welke mogelijkheden ze allemaal hebben en welke vrijheid ze hebben om te kiezen. Dat is voor deze kinderen enorm belangrijk. Ze komen met een enorme achterstand hier op school. Maar het niveau van het onderwijs is over de hele linie drastisch achteruit gegaan, dus van alle opleidingen hier kun je in de praktijk wel een hele verdieping aftrekken.’
Slagingspercentage
‘Veel vmbo’s hebben een chaotische onderwijsorganisatie en veel lessen en bepaalde vakken vallen structureel uit. Er wordt steeds geroepen dat het om incidenten gaat, maar het is schering en inslag. Niemand durft er echt zijn mond over open te doen. Iedereen is bang. Het management van die scholen is één grote kliek, één netwerk dat elkaar allemaal kent. Dus als jij problemen krijgt op één bepaalde school, dan kun je het bij al die andere scholen ook wel schudden, dan krijg je gewoon nergens meer een baan. Zo werkt dat. Het is verdeel en heers. Wij mogen ook helemaal niet met de media praten.’ ‘Hoe deze school scoort? Dat is een interessante vraag. De officiële lesuitval of de werkelijke lesuitval? Die uitval is werkelijk enorm. Officieel zijn er overal procedures voor, maar als kinderen veel spijbelen, wordt er nooit wat tegen gedaan. Voor de beoordeling van jouw school wordt er gekeken naar de slagingspercentages van vergelijkbare scholen met eenzelfde soort profiel. Wat voor een soort leerlingen en ouders hebben ze? Wat is hun etnische achtergrond? Ze kijken vervolgens naar het gemiddelde van de slagingspercentages van dat type scholen. Dat moet je als school ook halen. De resultaten bij de schoolexamens en de centrale eindexamens mogen niet te veel afwijken van het gemiddelde in het land. Als je dat percentage niet haalt, dan heb je een probleem en ben je een slechte school. Maar dat slagingspercentage kun je dus altijd halen. Ik bedoel: Dat wordt dus gewoon geregeld, snap je?’ ‘Hoe? Nou het deel van de leerlingen dat niet presteert, wordt gewoon uitgeschreven. En met een deel van resultaten van de andere leerlingen, wordt gesjoemeld. Bij het eindexamen Nederlands worden bijvoorbeeld leraren Nederlands ingeroosterd die surveilleren om de leerlingen te helpen. Zij staan naast de leerlingen om te zorgen dat ze de juiste antwoorden aanklikken. Dat gebeurt daadwerkelijk. Dus de slagingspercentages op onze school zijn helemaal top, zelfs van de leerlingen die werkelijk nooit op school aanwezig zijn.’ ‘Ja het lijkt of ik een paranoïde complotdenker ben, maar ik weet gewoon dat het zo gaat. De teamleiders gaan naast een leerling zitten om samen met hem het eindexamen te maken. Ik heb er bij gestaan en heb het zelf allemaal gezien. Natuurlijk moeten de andere docenten dat ook weten. In feite worden de docenten gedwongen om aan dat systeem mee te doen, anders word je aangepakt door de directie. Ik word ook aangepakt, omdat ik weiger mijn cijfers aan te passen. Zij vinden dat mijn leerlingen te laag scoren. Sterker nog: Vorig jaar heeft de directie fraude gepleegd met mijn eindexamencijfers. Ze hebben de cijfers bij drie klassen verhoogd. Drie klassen hadden vorig jaar allemaal een zeven. Allemaal precies hetzelfde eindcijfer voor maatschappijleer. Apart hè?’ ‘Ik heb daar ongelooflijk knallende ruzie over gehad, maar toen werd mij gewoon gezegd: “Dit moet!” Ik vertelde dat ze het examenreglement overtraden. Dat ze gewoon strafbare fraude pleegden. Maar sommige docenten zeiden: “Ach, soms moet je leerlingen even matsen.” Waarom ik niet naar de inspectie stap? Dat kan niet anoniem en dan wordt duidelijk dat ik die informatie heb verstrekt en raak ik mijn baan kwijt.’
Geen fatsoenlijk Nederlands
‘Dit is de belangrijkste vraag: Hoe kan het dat leerlingen die nog niet eens fatsoenlijk Nederlands kunnen lezen en schrijven, allemaal keurig slagen? 97 procent slaagt! Dat kan gewoon niet. Dat is gewoon heel raar. Ze kunnen vaak nog niet eens één fatsoenlijke zin uitbrengen. Straks krijg ik weer zo’n klas. Al ze iets moeten voorlezen, dan gaat dat echt uiterst moeizaam. Dit zijn kinderen van veertien, maar ze hebben het begrijpend lezen-niveau dat mijn dochter had, toen ze acht was. Snap je?’ ‘Ik heb al jaren een enorm conflict met de schooldirectie. Ik geef mijn leerlingen namelijk de cijfers die ze verdienen bij een proefwerk. Leerlingen die slecht presteren, krijgen bij mij ook een slecht cijfer. Dus als leerlingen niet aanwezig zijn, krijgen ze van mij een één. Maar dat mag ik hier niet doen. Voor de eersteklassers zou dat zielig zijn, want dan krijgen ze een negatief zelfbeeld. Een leerling leverde een keer een proefwerk in, waar helemaal niks op stond, behalve de naam. Moet ik daar dan een vijf voor geven? Als ik dat doe, is dat strafbaar, maar dat was wel de bedoeling. Ik weiger dat, want dat is gewoon fraude. Dat ik daardoor in de problemen kom, maakt me geen bal uit. Dan moet de directie het maar zwaar op wit zetten, dat ik dat zo moet doen. Maar ze kunnen me niet verplichten. Dat soort dingen gebeuren hier allemaal op mijn school.’
Eindeloos veel herkansingen
‘Daarnaast hanteren ze op mijn school nog een andere methode. Je mag als leerling, namelijk net zo lang alles opnieuw maken, tot je een voldoende hebt. Of dat alleen hier gebeurt? Nee natuurlijk niet. Dat gebeurt overal in Amsterdam. Dat weet ik, omdat ik dat van meerdere collega’s heb gehoord. Er zijn natuurlijk ook docenten die dat ontkennen, die oogkleppen op hebben. Maar ik weet gewoon, dat het niet anders kan, want de overgrote meerderheid van de leerlingen in Amsterdam beheerst het Nederlands niet goed, dus hoe moeten ze de lesstof dan leren? Hoe zouden ze die examens dan moeten halen?’ ‘Ik had hier een collega die ooit als docent op een basisschool in Zaandam werkte. Toen hij hier aan de slag ging als leraar Nederlands, merkte hij dat de leerlingen in zijn klas het taalniveau hadden van kinderen uit groep 5 of 6 op de basisschool. Dat waren leerlingen in de vierde klas. Dus na vier jaar op onze school hadden die kinderen nog steeds het niveau van groep 5 van de basisschool. Dat hun taalniveau zo laag is, komt door het slechte onderwijs dat ze al vanaf de basisschool krijgen in Amsterdam en door de taalachterstand die ze thuis al oplopen. Ze spreken thuis geen Nederlands en hebben een heel beperkte woordenschat.’
De klootzakken
‘Ik schat dat er met tien procent van de resultaten wordt gesjoemeld. Je hebt hier hele klassen die niet functioneren, omdat alle slechte leerlingen of leerlingen die zich misdragen, bij elkaar gezet worden. Je krijgt daardoor een hele rare ontwikkeling. De kinderen die hun best doen, moeten alles in één keer halen. De kinderen die de boel lopen te saboteren, die andere kinderen pesten of agressief zijn, krijgen een onbeperkt aantal herkansingen. Hoe meer klootzakken jij in je klas hebt, hoe groter de kans is dat jij als klootzak zonder inspanning je diplomaatje haalt. Zo werkt het systeem.’ ‘Ik had vorig jaar een hele lieve zachtaardige jongen in de klas, die hard werkte, maar hij zakte toch voor zijn eindexamen. Want zo’n jongen wordt door niemand geholpen. Maar de jongens die bijna nooit op school zijn, andere kinderen afpersen, bedreigen en alleen maar slechte cijfers halen, die slagen. Hoe kan dat nou? Weet jij het?’ ‘Dus als je een grote hufter bent, heb je de grootste kans om zonder iets te doen je diploma te halen. Want iedereen die zakt, beïnvloedt natuurlijk het gemiddelde slagingspercentage, op een negatieve manier. Dat betekent voor de normale kinderen die hier elke dag zitten, dat ze nou niet echt gemotiveerd worden om hun best te doen, want die zien dat natuurlijk ook.’ ‘Dus ik vertel mijn leerlingen: “Ik weet hoe dat gaat hier. Straks komt je eindcijfer. Dat wordt heel spannend, want jullie zijn gewend om gewoon niet op te komen dagen bij een proefwerk. Jullie zijn gewend dat je nog twintig keer een herkansing krijgt, als je gaat janken dat je thuissituatie zo moeilijk is. Maar bij mij werkt dat niet.” Die leerlingen wisten precies waar ik het over had hoor.’ ‘Maar het grote probleem is natuurlijk vooral, dat je die kinderen heel fout gedrag aanleert. Als je je misdraagt, niets doet of alleen maar lol trapt, dan heb je meer succes. Dat is de omgekeerde wereld. Een ander probleem is dat de intelligente kinderen, vaak onder hun niveau presteren en relatief lage cijfers scoren, omdat de lessen steeds verstoord worden door die klootzakken.’
Wie neemt mij aan?
‘Wat mijn collega’s hiervan vinden? Ik heb met veel collega’s niet zo’n goede relatie natuurlijk, omdat ik ze op deze zaken aanspreek en dat valt niet erg goed. Ik vind het walgelijk wat hier gebeurt, een grof schandaal. Deze docenten geven een ongelooflijk slecht voorbeeld aan kinderen die al een enorme leerachterstand hebben. Ze voelen zich al achtergesteld en het criminele pad lonkt. Dat vertellen mijn leerlingen mij ook gewoon. “Wat moet ik straks? Wie neemt mij aan? Ik spreek niet eens Nederlands.” Daar zijn ze heel gefrustreerd over. Kijk, wij gaan uit van het Hollandse arbeidsethos, maar ik moet domweg constateren dat er hier ook veel migrantenkinderen op school zitten, die uit culturen komen, waar het normaal is om niet al te hard te lopen. Ook al zijn ze hier geboren. Dat valt niet te ontkennen.’
‘Ik kan er zelf ook niet meer tegen, maar ik kan er pas echt wat aan gaan doen, als ik hier echt weg ben. Maar dan moet ik volledig uit het onderwijs stappen. Ik heb dit jaar weer die herexamens geweigerd en weer een negatieve aantekening gekregen in mijn dossier wegens werkweigering. Ze proberen mij eruit te werken. Mijn opvolger hebben ze al klaar staan, een collega van Marokkaanse afkomst. Ik hoor ook van de stagiaires die met mij mee lopen: “Op deze school heerst een cultuur van angst en argwaan.” Het is verdeel en heers. Of je loopt in het gareel of ze doen er alles aan om je weg te krijgen.’ BRONVMBO2

Rood, wit en blauw zijn de kleuren waarvan ik hou!